قلاب های ماهیگیری

معرفی قلاب های ماهیگیری

قلابهای ماهیگیری در تاریخ  تمدن بشری از قدمت بالایی برخوردار بوده و در طول زمان ، از جنس مادی نظیراستخوان و شاخ حیوانات ، چوب ، سنگ ، برنز و فولاد ساخته شده اند. قدیمی ترین قلاب های شناخته شده اخیراً توسط باستان شناسان در یک غار جریمالای در تیمور شرقی ، استرالیا کشف شد. دانشمندان از طریق تاریخ گذاری رادیوکربن خاک اطراف ، قدمت این آثار را بین 16000 تا 23000 سال تخمین زده اند. از آن زمان ، ما در طراحی قلاب راهی طولانی را طی کرده ایم  و قلابها از دیرباز تا به امروزاصلی ترین بخش تماس تهاجمی و درگیرکننده مستقیم ریسه با نسوج دهانی ماهی هدف محسوب میشوند.قلابهای ماهیگیری با توجه به فرم دهانی ، رفتار بیولوژیکی ماهیها و نسبت به کاربرد و سیستم و سبک ماهیگیری در اشکال و جنسهای متنوعی طراحی و تولید میشوند.  قلاب های ماهیگیری عمدتا” برای نگهداری انواع مختلف طعمه های مصنوعی ، فرآوری شده ، مرده یا زنده طراحی شده اند و به عنوان پایه ای جهت استقرار و فیکس شدن طعمه ها عمل می کنند.

اگر بخواهیم بطور کلی ساختار یک قلاب ماهیگیری را آنالیز کنیم به اجزای زیر می توان اشاره نمود:

چشم (eye) : چشم قلاب بصورت یک حلقه یا برآمدگی جهت عبور و اتصال نخ به قلاب تعبیه شده است. چشم قلاب نسبت به نوع گره زنی وایجاد زاویه تهاجمی در اشکال مختلف ایجاد میشود مانند: چشم معمولی، چشم رو به داخل، چشم رو به خارج، چشم پارویی و چشم سوزنی.

نوک (Point): نوک قلاب نقطه تهاجمی و محل نفوذ قلاب به دهان ماهی بشمار میرود و انواعی نظیر نوک سوزنی، نوک چاقویی و نوک مقعر دارد، که هر کدام از آنان کاربردهای خاص خود را دارند.

خار (Barb): خار یک برامدگی تند جهت ممانعت از خروج قلاب از دهان ماهی تعبیه شده است.قلابهای بدون خار هم جهت صید ورزشی به منظور کاهش آسیب دیدگی و جراحت ماهی بکار میروند.

کمان (Bend) : منحنی متصل کننده ساق به نوک قلاب است.

ساق(Shank) ساق طول اصلی قلاب و حدفاصل اتصال چشمی به کمان قلاب است.

دهانه (Gape) : عرض نوک قلاب تا ساق قلاب است.

گلو (Bite Throat): عمق قلاب از خط دهانه تا منحنی قلاب است

قلاب های معاصر بسته به نوع کاربرد از جنس برنز، فولاد با کربن بالا، فولاد آلیاژی یا فولاد ضد زنگ ساخته می شوند . بیشتر قلاب های ماهی با کیفیت با نوعی پوشش سطحی مقاوم در برابر خوردگی نظیر کروم، تفلون و استنلس استیل و… پوشانده شده اند. مقاومت در برابر خوردگی بیشتر در آب شور مطرح است و برخی دریاچه هایی که دارای املاح خورنده هستند وهمچنین زنگ زدگی فلزات در آب های شیرین آهسته تر از آب های شور روی می دهد. برخی آلیاژهای به کار رفته در انواع قلاب ماهیگیری، تیزی قلاب را حفظ می نمایند و برخی دیگر به آن استحکام بهتری می بخشند و از خم شدن آن به هنگام صید یک ماهی بزرگ جلوگیری می کنند.

علاوه بر این پوشش ها، رنگ قلابها جهت همخوانی با رنگ محیط و طعمه بکارگرفته شده تنظیم و تولید می شود. قلاب هایی که برای استفاده در آب شیرین طراحی شده اند عمدتا” با یک لاک شفاف پوشانده می شوند یا با روکشی از جنس  نیکل ، تفلون ، قلع و رنگ های مختلف  پوشش داده میشوند.

قلابهای ماهیگیری براساس کاربرد در اشکال مختلف و متنوعی ساخته شده و عمدتا” به سه گروه قلابهای منفرد ، دوشاخه و سه شاخه تقسیم می شوند.قلابهای منفرد در طراحی های تخصصی تر و متنوعی تولید می شوند و نسبت به روش ماهیگیری و نوع ماهی هدف در سایزهای مختلف به بازار عرضه میشوند.

همچنین برخی از قلابهای منفرد جهت جلوگیری از لیزخوردن طعمه ها و فیکس شدن بهتر دارای خارهای کوچکی بنام (bait holder) هستند که یا بصورت تک خار یا بصورت دو خار تعبیه شده اند.

قلاب های دایره ای نام خود را از شکل دایره ای شکلشان گرفته اند. این قلاب های دایره ای که عمدتا” در آبشور هنگام بکارگیری طعمه های زنده و طبیعی استفاده می شوند ، ضمن افزایش درصد درگیری قلاب به دهان ماهی ، احتمال بلعیدن و گیر کردن قلاب در دستگاه گوارش و معده ماهی را کاهش می دهند. 

نخستین بار،ایده طراحی قلابهای دایره ای در پی خطر انقراض لاک پشت های دریایی به دلیل استفاده از قلاب های معمولی در روش صنعتی ماهیگیری تن در اقیانوسها، مطرح شد و باعث گردید این قلابها جایگزین قلابهای J شکل شوند .همچنین با توجه به خم 90 درجه نوک این نوع قلابها درصد بدام افتادن ماهی های کوچکتر کاهش پیدا کرده و فرصت بیشتری برای صید ماهی های بزرگتر و ترفه ای فراهم میشود.

این قلابها با فرم ساختاری ساده، عمدتا” از جنس فولاد با کربن بالا و پوشش ضد خورندگی و ضد زنگ مختصص ماهیگیری در آب شور طراحی شده اند و با توجه به استحکام و مقاومت بالا و کمان ضخیم و مستحکم قلابهای مطمعنی برای صید ماهیهای قدرتمند دریایی بشمار می روند.همچنین این نوع قلابها از قابلیت بکارگیری طعمه ها بصورت زنده برخودار هستند و تنها ایرادشان آسیب رساندن به ماهی صید شده و غیر ورزشی بودنشان است.

این قلابها از مواد سبک با ضخامت کم ساخته شده و دارای ساقی بلند و نسبت به سبک طعمه زنی خاردار یا بدون خار هستند . این قلابها معمولاً برای صید ماهی های آب شیرین کاربرد دارند و قطر نازک بدلیل سهولت در بکارگیری طعمه ها زنده با حداقل آسیب به قلاب در نظرگرفته شده است.

یکی از محبوبترین و پرکاربردترین قلابها در دنیای ماهیگیری محسوب میشوند و نام خود را از تشابه به حرف انگلیسی (J) کسب کرده اند .پایه (ساق) قلاب ماهیگیری ساده و صاف می باشد و در دهانه آن خمیدگی تعبیه نشده است.

نوع دیگری است که نوک آن حالت منقار دارد و پایه (ساق) آن کوتاه می باشد. چشم این قلاب ها به سمت بیرون خمیدگی دارد و برای اتصال آن به نخ ماهیگیری بهتر است از گره هایی که بر روی پایه قلاب حلقه می گردند استفاده نمود. قلاب خودکش برای صید ماهی های دارای لب نرم و گوشتی مانند خانواده کپورماهیان مناسب هستند.

قسمت انتهای ساق و چشمی قلاب در این نوع قلابها خمیده شده و به شکل L می باشد و عمدتاً برای نگهداشتن کرم های پلاستیکی روی ساق قلاب استفاده می شود.

این قلابها دارای ساقی کوتاه هستند و چشمی این قلاب ها به سمت بیرون خمیدگی دارد ، و کمان منحنی خمیده ای دارند ولی نه به شدت قلاب های دایره ای. قلاب اختاپوس اغلب زمانی که تمایل به ماهیگیری با طعمه و استفاده از یک قلاب کم وزن و کوچک دارید مناسب است. این نوع قلاب انواع گوناگونی دارد که قلاب پشه معروفترین نوع آن می باشد.

پایه کوتاه و دهانه بزرگی دارند. این قلاب ها برای قرارگیری طعمه هایی مثل تخم های سالمون، ذرت ، خمیرهای ماهیگیری و سایر طعمه های آماده، طراحی شده اند.

این قلابها دارای یک ساق بلند و دارای چشمی صاف هستند و با فرم ساده و بدون انحنای قسمت تهاجمی آسیب کمتری به ماهی وارد میکنند. همچنین جایگزین خوبی برای قلابهای سه شاخه یا دوشاخه هستند و از قابلیت بکارگیری طعمه های زنده علاوه بر سایر طعمه ها هم برخوردارند.  

قلاب ضد خزه با برخورداری از یک اهرم یا محافظ  فنری و منعطف از جنس فلز یا پلاستیک که از چشم قلاب به سمت انتهای آن می رود از گیرکردن و جمع شدن گیاهان آبزی به قلاب جلوگیری میکند. این نوع قلابها جهت بکارگیری سافت بیتها (پلاستیک نرم) در سیستم اسپینینگ در مناطقی که دارای پوشش گیاهی هستند نظیر مردابها و برکه ها مورد استفاده قرار می گیرند.

چندین نوع مختلف قلابهای کرم طراحی شده اند و بیشتر آنها برای ماهیگیری در سیستم اسپینینگ با  طعمه های پلاستیکی نرم استفاده می شوند ، بیشتر قلاب های کرم دارای شکاف گسترده ای هستند تا اطمینان حاصل شود که فضای کافی برای نفوذ نوک تهاجمی قلاب از طریق لب ماهی وجود داشته باشد. قلاب های کرم به طور کلی بسیار با دوام هستند وعلاوه بر کاربرد در طعمه های مصنوعی برای طعمه زنی با زالو هم مناسب هستند.

قلابهای جیگ هد با طراحی منحصر بفرد و تعبیه وزنه در قسمت چسبیده به چشم قلاب یکی از موفق ترین قلابها در فریب ماهی های شکارچی و مهاجم بشمار میروند. جیگ هدها نسبت به فرم قرار گیری وزنه سربی و شکل ظاهری دارای تنوع بالایی هستند و در بکارگیری این قلابها لزوماگ از اتصال سافت بیتها یا کرمهای مصنوعی و همچنین طعمه های طبیعی نظیر زالوها و بعضا” بدن ماهی

قلابهای چند شاخه عمدتا” به فرم قلاب دوبل و دوشاخه یا فرم سه شاخه طراحی می شوند به این معنا که روی یک پایه دو یا سه قلاب بهم متصل شده اند ومختص صید ماهیهای مهاجم هستند . دلیل بکارگیری این قلابها جهت افزایش گیرایی و درصد درگیر شدن قلاب با نسوج دهانی ماهی هدف است که شانس موفقیت در اولین گزش توسط ماهی نسبت به قلابهای منفرد بطرز چشمگیری افزایش خواهد یافت. اما بزرگترین ایراد این قلابها غیر ورزشی بودن و ایجاد آسیب و جراحت بیشتر به ماهیان است که باعث گردیده ماهیگیران ورزشی به هیچ وجه از این قلابها استفاده نکنند.

همچنین سایز قلابهای چند شاخه با سایزبندی متداول قلابهای منفرد متفاوت است و نسبت به کمپانی تولید کننده هم سایزبندی فرق خواهد نمود که در انتخاب سایز قلاب نسبت به ماهی هدف باید دقت نمود.

اگر قصد دارید تنها به صورت ورزشی و تفریحی و طبق اصل «بگیر و رها کن» ماهیگیری نمایید، بهتر است از به کارگیری قلاب ماهیگیری فولاد ضد زنگ خودداری نمایید. زیرا برخی اوقات قلاب بیشتر از حد معمول وارد حفره دهانی ماهی می گردد و عملاً خارج نمودن آن سبب مرگ ماهی خواهد شد. هنگامی که قلاب ماهیگیری از جنس فولاد ضد نباشد، شما می توانید نخ را از انتهای جایی که به قلاب اتصال دارد، ببرید و ماهی را آزاد سازید. در این حالت قلاب های برنزی و معمولی ظرف مدت چند روز زنگ زده و از جای خود حرکت کرده و دفع می گردند، در صورتی که قلاب های ضد زنگ این گونه نیستند و سبب آسیب های جدی و آزار ماهی ها و حتی مرگ آنان می گردند.

همچنین بهترین کار جهت درآوردن قلاب ماهیگیری از دهان ماهی بدون هیچ آسیبی و رها کردن مجدد آن در آب استفاده از وسیله دیسگورجر (disgorger) یا قلاب درآور می باشد.

ردبندی سایز قلاب ماهیگیری چگونه است؟

در کل متأسفانه هیچ سیستم اندازه ساده ای برای قلاب ماهیگیری وجود ندارد . برای مثال قلاب شماره 8 یک تولید کننده می تواند با سایز همان قلاب در یک تولید کننده دیگر تفاوت داشته باشد؛ هر چند که این تفاوت خیلی زیاد نیست! اندازه قلاب بر حسب فاصله میان پایه قلاب و دهانه آن یا همان طول پایه می باشد. هر چه این عدد بزرگتر باشد اندازه قلاب تا نوک آن کوچکتر است . برای مثال قلاب شماره 22 خیلی کوچکتر قلام شماره 10 بوده و قلاب شماره 2/0 خیلی بزرگتر از قلاب شماره 2 است.

ماهی کپور: سایز 2 ، 4 ، 6

ماهی آمور: سایز  6 ، 8

ماهی قزل آلا: سایز 6 ، 8

ماهی زردپر: سایز 2، 3 ، 4

ماهی شیربت: سایز 1 ، 2 ، 3

ماهی سوف: سایز 2 ، 3

ماهی سفید دریایی: 6 ، 8

ارک ماهی : سایز 1، 2

ماهی سونگ : سایز 0/1  ، 2/0 ، 3/0 ، 4/0

ماهی اسبله : سایز  3/0 ، 4/0 ، 6 /0 ، 8/0

سایز متداول صید ماهیهای پرطرفدار آب شور :

ماهی شیر: سایز : سایز  2/0 ، 3/0 ، 4/0

ماهی باراکودا : سایز  2/0 ، 3/0 ، 4/0

ماهی هوور : سایز  2/0 ، 3/0 ، 4/0

ماهی جی تی : سایز   3/0 ، 4/0 ، 5/0

ماهی هامور : سایز  2/0 ، 3/0 ،  4/0 ، 5/0 ، 6/0

ماهی تن : سایز  4/0 ، 5/0 ، 6/0 ، 7/0 ، 8/0